Şâkir ŞEVKET'in Trabzon Kitabında Giresun...

Tarihçi ve Araştırmacı Yazar Ayhan YÜKSEL’in Şâkir ŞEVKET’in Trabzon isimli kitabından Giresun bahsi üzerine kaleme aldığı yazı ile Giresun tarihi hakkında daha fazla bilgiye ulaşmaktayız.

Şâkir ŞEVKET’in Trabzon Kitabında Giresun…

Şâkir Şevket, Tanzimat döneminin Trabzon şâirlerindendir. Yemenici Durmuşoğlu Mehmed’in oğlu olup 1263 (1847)’de Trabzon’da doğdu. İbtidâ tahsilinden sonra üvey babası Nuri’nin yardımıyla Soğan Pazarı’nda attar dükkânı açtı. Hacı Fehmi Efendi’den Arapça ve Farsça öğrendi. Bir süre sonra Vilâyet İdâre Meclisi Kalemine devam etti. Meclis başkâtibi şair Ziver Efendi’nin aracılığıyla meclis ikinci kâtipliğine tayin edildi.

Meşguliyetinin çokluğundan ve gözlerinin rahatsız olması üzerine kitâbetten istifa ederek İstanbul’a gitti. 1292 (1875)’de ikinci defa Trabzon Valiliğine tayin olunan Ahmed Rasim Paşa, yeteneğini takdir ederek Trabzon’a götürmüş ve Vilâyet Gazetesi başyazarlığı ile mektûbi kalem mümeyyizliğine tayin etmiştir. Şâkir Şevket, 1295 (1878)’de Trabzon’da öldü. Şâkir Şevket, Trabzon Tarihi ve Şevket-nâme-i Osmânî adlı iki eser bırakmış olup, Trabzon Tarihi 1294 (1877)’de İstanbul’da basılmıştır. Şevket-nâme-i Osmânî ise 80 beyitten ibaret manzum bir tarihî kasidedir.

Görele Kazâsı

Kaza-i mezkûr Tirebolu ile Vakf-ı kebîr kazâları arasında ma‘a kurâ üçbin dokuzyüz yüz kırk beş haneyi ve yüzellialtıbin kırk iki dönüm arâziyi şâmildir. Burada mukaddemâ (Korala) nâmında bir kal‘a yaptırılmış olduğundan nâmı o kal‘aya mensûb ve lâlâ gerek kal‘anın ve gerek muahhiren Üçüncü-zâde tarafından inşâ olunub sonra her nasılsa tahrip edilen kasaba-i atîkanın eserleri mevcûddur. Buranın mahsûlatı dahi fındık ve fasulye ve mısır ve üzümden ibaret olup bunular tüccara satılır ve oranın üzümünden külliyetli şarab yapılır.

Tirebolu Kazâsı

Buranın nâm-ı atîkisi (İskopoli) olup çünkü orada üç aded kal‘a bulunduğundan üç memleket manâsına olarak böyle nâm verilmiş ve bu kal‘aların birisine (Bedrume) kal‘ası denilür ki Tirebolu yed-i İslâma geçdikden sonra oranın ahâlî-yi kadîmesi bu kal‘aya yığılarak Karadağ gibi mevkiinin yardımıyla bir hayli zamanlar âsâkir-i İslâmiyeyi işgâl ve hatta kemâl-i nefreti mutazammın olmak üzere bed Rumlardan galât olarak kal‘a-yı merkûmeye o zaman Bedrume tesmiyesini icbâr etmiş imiş. Buranın dahi külliyetlüce fasulye ve fındık hâsıl olur ve ebniye ve sandal ve sefine yapılmak içün bir hayli kereste dahi kat‘ edilür. Kazâ-yı mezkûr ma‘a kurâ altıbin sekizyüz hâne ve yüz yirmi karyeyi ve .......... dönüm arâziyi câmidir.

Mervîdir ki, Kethüdâ-zâde izzetlü Abdülhâlim Ağa’nın büyük pederi Halîl Ağa kazâ-yi mezkûr mütesellimi iken Kuğu-oğlu Süleyman Paşa familyasından Dervîş kızı denilen bir kadın zikr olunan kal‘aya tahassun ederek altı ay kadar müsellim ile muharebe ve nihâyet istimân etmişdir.

Zefre Burnu

Tirebolu ile Giresun arasında küçük bir mahall olup letâfet-i hevâiyyesi bulunmak cihetiyle buraya bâd-ı sabâ manasına olan (Zefûr) nâmı verilmiş olduğundan şimdi de Zefre denilmektedir .

Giresun Kazâsı

Ordu kazasından sonra burası da Sinoplular tarafından yapdırılup mezkûr Ordu’da bulunan ahâlî Giresun’a nakl olunmuştur. Bunun da nâm-ı sâbıkı (kiraz) manasına olan (Kerasus) olup şimdiki Giresun nâmı şu lâfzdan muharref oluyor.

Tarihin bazısında burası Karadeniz hâkimi bulunan (Mitridad)ın oğlu (Farnaki) tarafından yaptırılarak ismine (Farnas) denilmiş ve Kerasun denilen mahall şimdi Büyükliman cihetinde (Keraşon) nâm mevki‘ olduğu halde burası git gide müşrif-i harâb olduğundan oranın nâmı şerefiyle beraber (Farnas) denilen şimdiki Giresun’a intikal etmiş deniliyor.

Bu Giresun kazâsında sikke dahi kesilmiş olup hattâ sekenesinin koyun ahz ü i‘tâsıyla meşgûl olduklarına alâmet olmak içün sikkelerinin bir tarafında (çoban) tasviri mahkûk olduğu tarihlerde yazılı ise de kaza-yı mezkûr Trabzon gibi sâhilde ve ahâlîsi deniz ahz ü i‘tâsıyla müştehir oldukdan başka oranın bahçeleri kadîmen muntazam olup Romalılar’ın bu tarafları istilâsıyla askerlerinin kumandanı bulunan (Lukullus) ma‘rîfetiyle kiraz meyvesi fidânı Avrupa’nın ba‘zı yerlerine ve yüzyirmi bir sene sonra İngiltere’ye kadar bu taraflardan götürüldüğü de ahbâr-ı târihiyyeden olarak binâenaleyh çoban tasvîrinin başka bir sebebe mebni olması lâzım gelür. Kazâ-yı mezkûrdan şimdi dahi Avrupa’nın her cihetine sefinelerle hayli fındık nakl edilmektedir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

Trabzon Meşhurları Bibliyografyası (drl. Ömer Akbulut), Ankara 1970, s. 88; Murat Yüksel, Şâkir Şevket’in Trabzon Tarihi’nden Sayfalar ve Şevket-nâme-i Osmânî’si, Trabzon 1993, s. 6.
Bu kaside Trabzon Tarihi’nin 280-293. sayfaları arasında yayınlanmıştır.
Trabzon Tarihi, s. 83.
Orijinalinde boştur.
Aynı eser, s. 84-85.
Aynı eser, s. 85.
Aynı eser, s. 86-87.

Ayhan YÜKSEL

Kaynak:serander.net